پاسخ:

اولین علم از علوم اسلامی، علم قرائت قرآن کریم بود. آشنایی با علم قرائت این امکان را به انسان می‌دهد تا قرآن را هر چه زیباتر، فصیح‌تر و روح‌بخش‌تر تلاوت نماید تا تأثیر آیات قرآن بر قلب و جان خود انسان و نیز شنوندگان، دو چندان شود و در ابتدا به حسن صورت آن جذب شده و سپس شیفته سیرت دل‌انگیز و زیبای آن گردند و در ادامه خود جزء پویندگان طریقة عمل به آن قرار گیرند.

علم قرائت، دارای چهار رکن اساسی است:

۱٫ تجوید ۲٫ وقف و ابتداء ۳٫ صوت ۴٫ لحن.

در بین این چهار اصل، تجوید مهم‌ترین و اساسی‌ترین رکن قرائت قرآن می‌باشد.«تجوید» از نظر لغوی مصدر باب«تفعیل»، مترادف کلمة«تحسین» و به معنای نیکو گردانیدن است. و در اصطلاح علم قرائت عبارت است از: «مجموعه قواعدی که رعایت آنها موجب ادای حروف به طرز صحیح می‌شود.» علم تجوید به‌طور کلی به سه بخش اصلی با عناوین«مخارج حروف» ،«صفات حروف» و«احکام حروف» تقسیم می گردد.

الف: مخارج حروف: عبارتند از«محل‌هایی از دستگاه تکلم که حروف از آن مکان ها خارج شده و ادا می‌گردند» برای نمونه می‌گویند: مخرج حرف«عین» حلق است، زیرا«عین» از حلق ادا می‌گردد.

ب: صفات حروف(حقوق حروف): منظور حالت‌های مختلفی است که حروف گوناگون به صورت انفرادی و بی‌آنکه در بین کلمات قرار گیرند، دارا می‌باشند. مثلاً در هنگام تلفظ برخی حروف، ریشة زبان میل به طرف کام بالا(سقف دهان) می‌کند که در نتیجه حروف دارای این حالت، درشت و پرحجم تلفظ می‌شوند(صفت استعلاء) اما در بعضی حروف بالعکس، ریشة زبان در هنگام تلفظ آنها پایین آمده و از سقف دهان دور می‌گردد و در نتیجه حروف دارای این صفت، نازک و کم‌حجم ادا می‌شوند(صفت استفال).

ج: احکام حروف(مستحقّات حروف): حالت هائی هستند که حروف در ترکیب با حروف دیگر در کلمات و یا به خاطر داشتن حرکات گوناگون، پیدا می‌کنند و این احکام از صفات لازمة حروف نشأت می‌گیرند. مانند: احکام نون ساکنه و تنوین که وقتی نون ساکنه به یکی از حروف بیست و هشتگانه عربی می‌رسد یکی از چهار حکم«اظهار»، «ادغام»، «اقلاب» و یا«اخفاء» را می‌پذیرد.

علم تجوید، علمی است که باعث صیانت حروف و کلمات از دست‌خوردگی و بیان نادرست آنان می‌گردد، که اگر آن را تنها در رابطه با قرآن که شیواترین، فصیح‌ترین و کامل‌ترین سخنان و مطالب است در نظر بگیریم، می توان گفت، رعایت قواعد تجویدی، یگانه راهی است که انسان را به قرائت صحیح و مطلوب و قرائتی شبیه به قرائت هنگام نزول آن و شکل اوّلیّه و اصلی خواندن آن نزدیک می گرداند.

تدوین کننده علم تجوید:

اولین شخصی که علم تجوید قرآن را تدوین نموده و به رشتة تحریر درآورد، «ابو مزاحم موسی بن عبیداللّه بن یحیی بن خاقانی بغدادی مقری» متوفای سال ۳۲۵ هجری قمری است که از علمای قرن چهارم می‌باشد.[۱] وی محضر استادان بزرگی را در زمینة قرائت، درک کرده است و قصیدة«خاقانیة» او که دربارة علم تجوید می‌باشد، توسط عده‌ای از عالمان علم قرائت شرح شده است.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

۱٫ محمد حسین ملک‌زاده، تجوید کامل نماز.

۲٫ محمد عربی القبّانی، صوت و لحن در قرائت قرآن کریم، ترجمه و نگارش محمد حسین ملک‌زاده، ص ۱۷ تا ۲۰٫

۳٫ محمد حسین ملک‌زاده، تجوید، آواشناسی و فونتیک، ص ۱۸ تا ۲۰٫

۴٫ محمد حسین ملک‌زاده، اصول فنی قرائت قرآن کریم.

——————————————————————-

[۱]. ابو مزاحم موسی بن عبیداللّه بن یحیی بن خاقانی بغدادی مقری، طبقات القراء، ج۲، ص۳۲۱

منبع:www.rasekhoon.net